عمومی

آموزش تنبک؛ هرآنچه که باید قبل از شروع بدانید

امروزه، کلاس­‌های آموزش تنبک به واسطه محبوبیتی که این ساز پیدا کرده رونق خوبی گرفته‌اند. بااین­‌حال، پیش از شروع یادگیری هر ساز موسیقی، خوب است که کمی در مورد آن مطالعه کرده و اطلاعاتی به دست بیاورید. تنبک، یک ساز کوبه­‌ای موسیقی سنتی ایران است و یکی کامل‌­ترین سازهای کوبه‌­ای ازنظر تنوع تکنیکی محسوب می­شود.

در این مقاله، بسیاری از اطلاعاتی که نیاز است پیش از شروع آموزش تنبک به آنها آگاه باشید را به شما ارائه خواهیم کرد. این اطلاعات، شامل معرفی ساز و قسمت‌­های مختلف آن، جنس صدا و معرفی اساتید برجسته و آثارشان، جهت آشنایی بیشتر و بهتر با این ساز هستند. درصورتی که قصد شروع یادگیری این ساز را دارید، مطالعه این مقاله را به شما پیشنهاد می­‌کنیم.

معرفی ساز تنبک

اولین قدم در راه آموزش موسیقی ، آشنایی با فیزیک آن سازی است که قصد یادگیری­اش را دارید. آموزش تنبک نیز از این قاعده مستثنا نیست. تنبک یک ساز کوبه‌­ای به تعریف دقیق تر پوست صداست. به این معنی که اصوات از طریق ضربات وارده بر پوست کشیده­‌ شده روی آن، تولید می­شوند. بدنه این ساز، چوبی و شامل بخش­‌های زیر است:

  • دهانه بزرگ
  • تنه
  • نفیر یا گلو
  • دهانه کوچک

دهانه بزرگ، قسمتی است که روی آن پوستی از جنس اعضا داخل شکم حیوانات اهلی، کشیده می‌­شود و انگشتان نوازنده بر آن ضربه وارد می­کند. تنه، بخشی از ساز است که روی پای نوازنده قرار داشته و درواقع، نقش تکیه­‌گاه ساز را بر عهده دارد. نفیر یا گلو نیز استوانه‌­ای است که تنه را به دهانه کوچک، وصل می­کند. دهانه کوچک، بخش انتهایی ساز است که باز گذاشته می­شود تا صدای ساز از آن خارج شود.

در آموزش تنبک ، بسته به اینکه هنرجو راست‌­دست و یا چپ‌­دست است، تنه ساز روی پای راست یا چپ وی قرار گرفته و نقش‌­های مختلفی به هرکدام از دست­‌ها واگذار می­‌شود. لازم است که هم هنرجو و هم معلم موسیقی، زمان مناسبی را برای برقراری ارتباط صحیح بین بدن و ساز، صرف کنند. درغیراین­‌صورت، به ­مرورزمان، به بدن هنرجو آسیب­‌های جسمانی مانند انواع گرفتگی­‌های عضلانی، دردهای مفصلی و آرتروز وارد خواهد شد. علاوه­ بر­این، سرعت و کیفیت اجرای وی نیز تحت­ تاثیر قرار خواهد گرفت.

نوازندگی ساز تنبک

نواختن ساز تنبک تنها متکی به انگشتان نوازنده است و تنها در برخی تکنیک­‌ها و سبک‌­ها از انگشتر نیز برای تولید اصوات خاص، استفاده می‌­شود. به­‌منظور آشنایی بهتر با شیوه نواختن این ساز، بهتر است اشاره‌­ای هم به وجه‌­تسمیه آن داشته باشیم. در نوازندگی و آموزش تنبک دو تکنیک اصلی به نام‌­های تم و بک به­‌چشم می­‌خورند. این دو تکنیک، به‌ ­ترتیب نماینده صداهای بم و زیر در این ساز هستند که با وارد آوردن ضربه به وسط و کناره­‌های ساز، حاصل می­‌شوند. به‌­همین‌­دلیل، این ساز تنبک یا تمبک نام­گذاری شده است.

یکی از تفاوت­‌های اصلی آموزش تنبک و دیگر سازهای کوبه‌­ای با سازهای ملودیک، شیوه نت‌­نویسی و علائمی است که به‌منظور نشان دادن صداها به­‌کار می­‌روند. در ساز تنبک، دو شیوه نت‌­نویسی سه‌­خطی و یک‌­خطی رایج هستند که تکنیک­‌های ساز مانند ریز، اشاره، بشکن و غیره با علائم مختلفی روی آن‌ها نشان داده می­‌شوند.

آموزش تنبک

پیشینه ساز تنبک

آشنایی با پیشینه هر ساز می­تواند آموزش موسیقی را جذاب­‌تر کند. ساز تنبک یکی از سازهای بسیار قدیمی موسیقی ایران است که ردپای آن را می­‌توان تا ایران قبل از اسلام نیز جستجو کرد. ابونصر فارابی معتقد است که ریشه تنبک در مناطق غربی ایران است.

این ساز در طول هزاران سال چه در قالب موسیقی رسمی درباری ایران و چه در قالب موسیقی نواحی مختلف کشور، مانند مازندران و کردستان، ادامه حیات داده است. یکی از کاربردهای اصلی این ساز در ورزش زورخانه است. در این ورزش مرشدها از شکل بزرگ­تر این ساز که غالبا بدن‌ه­ای ازجنس سفال دارد، استفاده می­‌کنند.

تنبک در صد سال اخیر، پیشرفت­‌های بسیاری کرده است. تکنیک­‌های این ساز در طول این چند دهه شاید به اندازه تمام طول حیاتش، توسعه یافته‌­اند. بسیاری از این پیشرفت­‌ها را مدیون استادانی نظیر حسین تهرانی، محمد اسماعیلی و بهمن رجبی و موسیقی‌­داناین همچون هوشنگ ظریف و حسین دهلوی هستیم.

جنس صدا و نقش تنبک در موسیقی ایران

همانطور که گفته شد، تنبک یکی از سازهای کوبه‌­ای با امکانات گسترده صدایی است. میانه این ساز صدایی بم و پرحجم داشته، در حالی که کناره­‌های آن تیزتر صدا می­دهند. با استفاده از انواع تکنیک­‌های مختلف که هنرجو در روند آموزش تنبک فرا می­‌گیرد، امکان استخراج صداهای مختلف از این ساز فراهم می­شود.

در گذشته ساز تنبک تنها نقش همراهی نوازندگان سازهای ملودیک مانند تار و سنتور را عهده‌­دار بود. این همراهی می­توانست به­‌شکلی باشد که تنها ریتم را از آغاز تا پایان قطعه اجرا شود. با گذشت زمان و با زحمات استاد بهمن رجبی، امکان همراهی نوازندگان با جزئیات بیشتر و حتی تکنوازی نیز فراهم شد. امروزه، بسیاری از نوازندگان تنبک، آلبوم‌­های موسیقی مستقلی دارند که در آن به تکنوازی تنبک پرداخته‌­اند.

اساتید معروف و قطعات شاخص تنبک

پیش از شروع و در حین آموزش تنبک ، خوب است که هنرجو با دنبال کردن آثار اساتید بزرگ، ذهن و گوش خود را پرورش دهد. از استادان معروفی که در توسعه این ساز نقش اساسی داشته و صاحب آثار شاخصی در این زمینه هستند، می­‌توان به نام‌­های زیر اشاره کرد:

  • حسین تهرانی
  • محمد اسماعیلی
  • امیرناصرافتتاح
  • بهمن رجبی
  • مرتضی اعیان
  • ناصر فرهنگ‌فر
  • جمشید محبی
  • داریوش زرگری
  • پژمان حدادی
  • نوید افقه
  • پدارم خاورزمینی
  • حمید قنبری

از میان آثار متنوع ساخته­‌شده برای این ساز، می‌­توان به قطعه گفت­وگوی چپ و راست اثر بهمن رجبی، آثاری برای گروه­‌نوازی تنبک اثر محمد اسماعیلی و آلبوم‌­های متعدد نوازندگان جوان­تر مانند نوید افقه، پژمان حدادی و پدارم خاورزمینی اشاره کرد.

آموزشگاه تبیر

سخن آخر

پیش از شروع آموزش تنبک و به­‌طورکلی آموزش موسیقی، باید اطلاعاتی پایه­‌ای در مورد آن ساز به‌­دست آورد. این اطلاعات می‌­توانند در میزان علاقه هنرجو به آن ساز، تاثیرگذار باشند. یک آموزشگاه موسیقی می­‌تواند با ارائه مشاوره در این زمینه، نقش مثبتی ایفا کند.

در این مقاله، ساز تنبک از نظر ساختار فیزیکی، شیوه تولید صدا، پیشینه و جایگاهش در موسیقی ایران بررسی کرده و در آخر اساتید برجسته‌­ای را که هنرجو در کلاس آموزش تنبک خود با نام آنها برخورد خواهد کرد را معرفی کردیم.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا